Samaritizm (Sâmirîlik), kendilerini Hz. Musa’nın getirdiği gerçek İsrailoğulları inancının yegane koruyucuları olarak gören, kökleri 3000 yıl öncesine dayanan oldukça kadim ve kapalı bir dinî topluluktur. Çoğu zaman Yahudiliğin bir mezhebi sanılsa da, Sâmirîler Yahudiliği “yoldan çıkmış bir kardeş” olarak görür ve kendi inançlarını “Şamerim” (Gözetleyenler/Koruyanlar) olarak adlandırırlar.
Neyinnesi’nin derinlemesine araştırmasıyla, Sâmirî inancının 15 temel sütunu:
1. Tek Tanrı: El-Ehad
Sâmirî inancının ilk şartı, İsrail’in Tanrısı’nın tekliğine inanmaktır. Tanrı; cisimsizdir, bölünemez ve her şeyin yaratıcısıdır. Yahudilikte olduğu gibi Tanrı’nın ismi (YHVH) telaffuz edilmez, bunun yerine “Şema” (İsim) kelimesini kullanırlar.
2. Tek Peygamber: Hz. Musa
Sâmirîler için Hz. Musa dışında hiçbir peygamber gerçek değildir. Yeşu, Davud veya Süleyman gibi figürleri peygamber olarak değil, tarihsel liderler olarak görürler. Onlara göre vahiy Hz. Musa ile başlamış ve onunla bitmiştir.
3. Gerçek Kitap: Sâmirî Tevratı
Yalnızca Tevrat’ın (Pentateuch) ilk beş kitabını kutsal sayarlar. Yahudilerin kabul ettiği “Peygamberler” (Nevim) ve “Yazılar” (Ketuvim) bölümlerini reddederler. Kendi Tevratları ile Yahudi Tevratı arasında yaklaşık 6000 fark vardır; bunların en önemlisi ibadet merkezinin Kudüs değil, Gerizim Dağı olduğunun vurgulanmasıdır.
4. Kutsal Mekan: Gerizim Dağı
Sâmirîliğin en belirgin farkı budur. Yahudiler Kudüs’teki Tapınak Tepesi’ni kutsal sayarken, Sâmirîler Tanrı’nın ibadet için seçtiği yerin Nablus yakınlarındaki Gerizim Dağı olduğuna inanırlar. Onlara göre Nuh’un gemisi buraya oturmuş, Hz. İbrahim oğlunu burada kurban etmek istemiştir.
5. “Taheb” (Mesih) İnancı
Sâmirîler bir kurtarıcı beklerler ancak bu Yahudilerin “Davud soyundan kral” Mesih anlayışından farklıdır. Onlar, Hz. Musa’ya benzeyen, dini aslına döndürecek ve mucizeler gösterecek bir “Öğretici” veya “Geri Dönen” (Taheb) beklerler.
6. Eski İbranice ve Alfabe
İbadetlerinde ve kutsal metinlerinde modern İbraniceyi değil, Fenike alfabesine çok yakın olan antik Paleo-İbraniceyi kullanırlar. Bu alfabenin, onlara vahyedilen orijinal alfabe olduğuna inanırlar.
7. Kurban Ritüelleri ve Pesah
Sâmirîler, Tevrat’ta emredilen kurban ibadetini günümüzde de birebir uygulayan tek topluluktur. Pesah (Hamursuz) Bayramı’nda Gerizim Dağı’na çıkarak topluca koyun kurban ederler. Bu ritüel, antik çağlardaki kurban törenlerinin yaşayan bir fosili gibidir.
8. Katı Şabat Kuralları
Cumartesi (Şabat) yasakları konusunda Yahudilerden çok daha katıdırlar. Şabat günü boyunca ateş yakmazlar, elektrikli alet kullanmazlar, önceden pişirilmiş olsa bile sıcak yemek yemezler ve evlerinden sadece ibadethaneye gitmek için çıkarlar.
9. Temizlik ve Taharet Yasaları
Tevrat’taki ritüel temizlik kurallarına harfiyen uyarlar. Özellikle kadınların özel günleri veya doğum sonrası süreçlerinde toplumsal hayattan izole edildikleri katı bir taharet anlayışları vardır. Bir gayrimüslime dokunmak dahi ritüel kirlilik sayılabilir.
10. Sünnet Geleneği
Erkek çocuklar, doğumun sekizinci gününde mutlaka sünnet edilir. Bu kural o kadar katıdır ki, çocuk hastanede veya küvezde olsa dahi tören mutlaka o gün gerçekleştirilir.
11. Kıble: Gerizim’e Yöneliş
Namaz benzeri ibadetleri vardır ve bu esnada yüzlerini mutlaka Gerizim Dağı’na dönerler. İbadetleri sırasında secdeye giderler; bu ritüel şekilsel olarak İslam’daki namaza benzerlik gösterir.
12. Ahiret ve Hesap Günü
Ölümden sonra dirilmeye ve bir hesap gününe inanırlar. İyilerin ödüllendirileceği, kötülerin cezalandırılacağı bir ödül-ceza sistemi inançlarının bir parçasıdır.
13. Dini Hiyerarşi: Başkâhinlik
Sâmirî toplumu bir Başkâhin (High Priest) tarafından yönetilir. Başkâhin, Hz. Harun’un soyundan geldiğine inanılan aileden seçilir. Hem dini hem de toplumsal konularda mutlak otoritedir.
14. On Emir’in Farklılığı
Sâmirî Tevratı’ndaki On Emir’in sonuncusu, “Gerizim Dağı’na bir mabet yapılması” emridir. Yahudilerde bu emir yoktur; bu da iki inanç arasındaki kopuşun teolojik temelini oluşturur.
15. Genetik Korunma ve Evlilik
Dünyada sayıları 1000’in altında olan Sâmirîler, soylarını korumak için sadece kendi içlerinde evlenirler. Ancak nüfusun çok azalması ve genetik hastalıkların artması nedeniyle son yıllarda dışarıdan (özellikle Ukrayna gibi ülkelerden) kadınların inancı kabul etmesi şartıyla evliliğe izin verilmiştir.Sâmirîler, Tevrat’ta emredilen kurban ibadetini günümüzde de birebir uygulayan tek topluluktur. Pesah (Hamursuz) Bayramı’nda Gerizim Dağı’na çıkarak topluca koyun kurban ederler. Bu ritüel, antik çağlardaki kurban törenlerinin yaşayan bir fosili gibidir.Sâmirîler bir kurtarıcı beklerler ancak bu Yahudilerin “Davud soyundan kral” Mesih anlayışından farklıdır. Onlar, Hz. Musa’ya benzeyen, dini aslına döndürecek ve mucizeler gösterecek bir “Öğretici” veya “Geri Dönen” (Taheb) beklerler.
