Güney Avustralya’da bulunan eski su altı kanyonları, Ediacaran Dönemi’nde yaşamış yumuşak gövdeli canlıların fosillerinin nasıl korunduğuna ilişkin yeni bulgular sundu. Araştırmacılara göre yaklaşık 550 milyon yıl önce deniz seviyesindeki değişimler, fosil izlerinin günümüze ulaşmasına elverişli jeolojik koşulları oluşturdu.
Yaşam, milyarlarca yıl boyunca çoğunlukla mikrobiyal organizmalardan oluştu. Yaklaşık 600 milyon yıl önce, 635 ila 538,8 milyon yıl öncesini kapsayan Ediacaran Dönemi’nde daha büyük ve karmaşık ilk hayvanlar ortaya çıkmaya başladı.
Ediacaran biyotası adı verilen bu topluluk, bugünkü canlılara benzemeyen, farklı biçimlerde ve çoğunlukla yumuşak gövdeli organizmaları içeriyordu. Yaklaşık 550 milyon yıl önceki kitlesel yok oluşla büyük ölçüde ortadan kalkan bu canlıların evrimsel geçmişi araştırılmayı sürdürüyor.
Earth and Planetary Science Letters dergisinde yayımlanan çalışma, fosillerin korunmasında jeolojik süreçlerin etkisini ele aldı. Adelaide Üniversitesi araştırmacıları, zengin ve iyi korunmuş Ediacaran fosil yataklarıyla bilinen Flinders Sıradağları’ndaki kaya oluşumlarını inceledi.
280 metre derinliğe ulaşan kanyonlar
Ekibin bölgedeki jeolojik oluşumları haritalaması, yaklaşık 550 milyon yıl önceki coğrafyaya ilişkin ipuçları sağladı. İncelemelerde 280 metre derinliğe inen, bazı kesimlerde ise 6 kilometreden uzun su altı kanyonlarının izleri belirlendi.
Araştırmaya göre kanyonlar, deniz seviyesinin belirgin biçimde gerilemesinin ardından gelişen su altı erozyonuyla oluştu. Deniz seviyesi yeniden yükselince bölge sular altında kaldı ve kanyonlar tortulla doldu. Bu birikim, Ediacaran canlılarının yumuşak bedenlerinden kalan izlerin korunmasına uygun koşullar yarattı.
Kanyonlardaki tortuların özellikleri, bölgede büyük miktarda malzeme taşıyan güçlü su akıntılarının etkili olduğunu gösterdi. Modern denizaltı kanyonlarıyla yapılan karşılaştırmalar da su altı erozyonunun oluşum sürecindeki önemini destekledi.
Deniz seviyesi değişimleri fosil kayıtlarını etkiledi
Çalışmanın yazarlarından Adelaide Üniversitesi jeoloğu Karol Faehnrich, yarım milyardan fazla yıl önce Güney Avustralya’nın bugünkünden çok farklı bir görünüme sahip olduğunu belirtti. Faehnrich, deniz seviyesi yeniden yükselirken kıta sahanlığını kesen büyük su altı kanyonlarının oluştuğuna dair kanıtlar bulduklarını söyledi. Ona göre bu süreç, dünyanın en zengin Ediacaran fosil yataklarından birinin korunmasına imkân veren koşulları meydana getirdi.
Çalışmanın diğer yazarı Adelaide Üniversitesi biyoloğu Diego Garcia-Bellido da deniz seviyesi değişimleriyle yerel jeolojik süreçlerin antik havzayı biçimlendirdiğini ifade etti. Garcia-Bellido, bu gelişmelerin fosil açısından zengin katmanların korunmasını mümkün kıldığını vurguladı.
Araştırmacılar, yumuşak gövdeli canlıların hassas izlerinin fosilleşip korunmasının özel çevresel koşullara bağlı olduğuna dikkat çekiyor. Deniz seviyesinin yükselmesiyle biriken tortular da bu izlerin milyonlarca yıl boyunca saklı kalmasında etkili oldu.
Çalışma, Ediacaran biyotasının neden ortaya çıktığı, nasıl evrimleştiği ya da kitlesel yok oluşla neden kaybolduğu sorularını doğrudan yanıtlamıyor. Bununla birlikte bulgular, dünyanın ilk hayvanlarına ilişkin fosil kayıtlarının oluşum sürecine dair yeni bilgiler sağlıyor.