Şevket Yusuf Tekindor
Demokratik kurumların bağımsızlığı, yargıya güven ve denetimde şeffaflık; yolsuzlukla mücadele ve toplumsal güvenin korunması açısından belirleyici unsurlar arasında yer alıyor. Müjdat Güler, çözüm için kurumların kişilere bağlı olmadan çalışmasını, hesap verebilirliği ve hukukun üstünlüğünü güçlendirmeyi öneriyor.
Güler, gündemdeki farklı tartışmaların arka planında kuvvetler ayrılığının zayıflaması, yargıya duyulan güvenin sarsılması ve denetim kurumlarının bağımsızlığını kaybetmesi gibi ortak sorunlar bulunduğunu belirtiyor. Kurum yöneticilerinin tek merkezden seçilmesi ve bu kurumların ehil, bağımsız kişilerce yönetilip yönetilmediğine ilişkin kaygılar da bu tablonun parçaları arasında sayılıyor.
Denetim mekanizmalarının sorunları çözemeyeceğine inananların korku ya da kayıtsızlık nedeniyle sessiz kalabildiğine dikkat çeken Güler, toplumdaki suskunluğu “üç maymuna” eklenen, başını kuma gömen dördüncü maymun benzetmesiyle anlatıyor.
SEC için çok partili denge vurgusu
Yazıda, kurumların kişilere bağlı olmadan çalışmasının önemine örnek olarak ABD’deki Menkul Kıymetler ve Borsa Komisyonu (SEC) gösteriliyor. New York Borsası’nın 1792’de başlayan tarihinden 142 yıl sonra, 1934’te sermaye piyasalarını denetlemek amacıyla kurulan SEC’in beş üyesi başkan tarafından atanıyor ve Senato onayından geçiyor. Üyelerin en fazla üçünün aynı siyasi partiden olabilmesi, denetimin tek kişinin ya da tek partinin kontrolüne bırakılmasını önlemeye yönelik bir güvence olarak aktarılıyor.
Yöntemler değişiyor, denetim ihtiyacı sürüyor
Toplumda kısa sürede yüksek kazanç elde etme arzusunun yaygınlaşmasının, bu beklentiyi istismar edenlere zemin hazırladığı ifade ediliyor. Bankerlikten sahte hazine bonolarına, banka ve kamu bankası kaynaklarının kötüye kullanılmasından kripto varlıklara, yasa dışı bahisten tefecilik ve yatırım fonlarına uzanan örneklerde yöntemler değişse de denetim ve hesap verme sorununun sürdüğü kaydediliyor.
Güler, bu yapıların arkasında güçlü çevrelerin bulunduğuna yönelik kuşkuların kamuoyunda dile getirildiğini belirtiyor. İhtisas mahkemeleri, savcılıklar ve denetim kurumlarının bağımsızlığına ilişkin kaygıların giderilememesi, adaletin sağlanacağına duyulan inancı zayıflatabiliyor. Siyaset, yargı, medya, Sermaye Piyasası Kurulu ve Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu gibi kurumların bazı kişi veya yapıların etkisinde kaldığı düşüncesinin yayılması, insanların sessiz kalmasına yol açabiliyor. Bu durumun kurumların itibarına da zarar verdiği vurgulanıyor.
Spor kulüpleri ve spor çevresindeki ekonomik ilişkilerin de benzer tartışmalara konu olabildiği belirtiliyor. Bu alanlarda şeffaflık, bağımsız denetim ve hesap verebilirliğin esas alınması; iddiaların kişilere göre değil, delil ve hukuk çerçevesinde değerlendirilmesi gerektiği ifade ediliyor.
Çözüm için demokratik kurumların güçlendirilmesi çağrısı
Güler’e göre çözüm, demokratik kurumları güçlendirmekten geçiyor. Yargı bağımsızlığını ve tarafsızlığını güvence altına alacak sivil bir anayasa; milletvekillerini ve siyasi temsilcileri daha ehil ve bağımsız kılacak, parti içi demokrasiyi sağlayacak bir siyasi partiler düzenlemesi ile kamu yönetimi ve ekonomide gerçek şeffaflık bu adımlar arasında sıralanıyor.
Öneriler arasında herkese eşit uygulanacak etkili bir mal varlığı beyanı ve denetimi ile servetin kaynağını hukuka uygun şekilde sorgulayabilen adil bir vergi sistemi de bulunuyor. Güler, kazanç ve servet konusunda güven oluşmadan toplumla servet arasındaki mesafenin kapatılamayacağını belirtiyor.
Yazıda, sosyal demokrat bir anlayışla hukukun üstünlüğünü ve fırsat eşitliğini yeniden güçlendirmenin hâlâ mümkün olduğu ifade ediliyor. Aksi durumda kurumlara güvenin aşındığı ve hukukun kişilere göre işlediği bir düzenin bölgesel istikrarsızlıklara benzeyebileceği uyarısı yapılıyor.
