Kadir Polat Toban
Bazı insanlar ilk tanıştığınız anda sizi etkiler.
Kendinden emin konuşurlar.
İlgi gösterirler.
Sizi özel hissettirirler.
Hatta kısa sürede “beni gerçekten anlayan biri” diye düşünmenize neden olabilirler.
Ama zaman geçtikçe tablo değişir.
İlgi azalır.
Eleştiriler başlar.
Suçlu hissettirir.
Kendi davranışlarını inkâr eder.
Ve siz, ilişkinin başındaki kişiyi geri getirmeye çalışırken giderek tükenirsiniz.
İşte narsisistik özellikler gösteren kişilerle ilgili anlatıların en çarpıcı tarafı budur: İlk görüntüyle sonraki davranışlar arasında büyük fark olabilir.
Narsist Nedir?
Günlük dilde “narsist” kelimesi genellikle kendini fazla önemseyen, sürekli övgü bekleyen ve başkalarının ihtiyaçlarını ikinci plana atan kişiler için kullanılır.
Ancak klinik anlamda narsisistik kişilik bozukluğu daha dar ve ciddi bir kavramdır. Her bencil, kibirli veya zor insan narsisistik kişilik bozukluğuna sahip değildir.
Narsisistik yapıda sık görülen özellikler arasında aşırı özel olma hissi, hayranlık ihtiyacı, eleştiriye tahammülsüzlük, empati eksikliği ve ilişkilerde karşı tarafı kendi ihtiyaçları doğrultusunda kullanma eğilimi sayılabilir.
Fakat dışarıdan her zaman kibirli görünmeyebilirler.
Bazıları oldukça çekici, sosyal ve karizmatik olabilir.
Asıl problem çoğu zaman ilişki derinleştiğinde ortaya çıkar.
Narsist İlk Başta Neden Bu Kadar Etkileyici Görünebilir?
Bazı ilişkilerde başlangıç dönemi olağanüstü yoğun olabilir.
Sürekli mesajlar.
Büyük iltifatlar.
Hızlı yakınlaşma.
“Hayatımda senin gibi birini hiç görmedim” tarzı sözler.
Karşı tarafın sevdiği şeyleri çok hızlı öğrenme.
Bu davranışlar bazen “love bombing” olarak adlandırılır.
Amaç her zaman bilinçli bir plan olmayabilir. Yine de sonuç aynıdır: Karşı taraf kısa sürede çok güçlü bir bağ hisseder.
Daha sonra bu yoğun ilgi azalırsa kişi ilk günlerdeki ilişkiyi geri getirmeye çalışmaya başlar.
Ve tam burada kontrol döngüsü oluşabilir.
Gaslighting ve Değersizleştirme Nasıl Olur?
Narsisistik ilişkilerde en çok konuşulan kavramlardan biri gaslightingdir.
Gaslighting, kişinin kendi algısından ve hafızasından şüphe etmesine neden olan manipülasyon biçimidir.
“Ben öyle bir şey söylemedim.”
“Sen her şeyi yanlış anlıyorsun.”
“Çok hassassın.”
“Bunu kafanda kuruyorsun.”
Bu tür cümleler sürekli tekrarlandığında kişi gerçekten kendi hafızasından şüphe etmeye başlayabilir.
Bir başka davranış ise değersizleştirmedir.
İlişkinin başında çok özel hissettirilen kişi zamanla eleştirilmeye başlanabilir.
Görünüşü.
Arkadaşları.
İşi.
Zekâsı.
Başarıları.
Karşı tarafın özgüveni azaldıkça narsisistik özellikler gösteren kişinin ilişkideki kontrolü artabilir.
Narsist Neden Karşı Tarafı Tüketebilir?
Bu tür ilişkilerde en yorucu şey sürekli değişen dengedir.
Bir gün çok değerlisiniz.
Ertesi gün yetersizsiniz.
Bir gün size ihtiyaç duyduğunu söyler.
Başka bir gün sizi tamamen görmezden gelir.
Kişi bu değişimi anlamaya çalışırken giderek daha fazla enerji harcar.
“Ben neyi yanlış yaptım?”
“Eskiden böyle değildi.”
“Biraz daha sabredersem düzelir mi?”
Bu sorular ilişkiyi uzatabilir.
Özellikle karşı taraf suçluluk duymaya eğilimliyse sürekli kendisini düzeltmeye çalışır.
Fakat sorun gerçekten tek taraflı bir güç ve manipülasyon düzeniyse, ne kadar çaba gösterilirse gösterilsin aynı döngü tekrar edebilir.
Her Bencil İnsan Narsist midir?
Hayır.
Bu ayrım önemli.
Herkes zaman zaman bencil davranabilir.
Herkes ilgi görmek isteyebilir.
Herkes eleştirildiğinde savunmaya geçebilir.
Bunlar tek başına narsisistik kişilik bozukluğu anlamına gelmez.
Bir kişiye yalnızca birkaç davranışına bakarak tanı koymak doğru değildir.
Asıl dikkat edilmesi gereken şey sürekli tekrar eden örüntüdür.
Karşı taraf sizi sürekli değersizleştiriyor mu?
Gerçekliği inkâr ediyor mu?
Sınırlarınızı ihlal ediyor mu?
Sadece kendisi için varmışsınız gibi mi davranıyor?
Ve en önemlisi, bu ilişkinin içinde giderek kendinizi kaybediyor musunuz?
Narsisizmin “karanlık” tarafı belki de burada ortaya çıkar.
Çünkü bazı ilişkiler fiziksel olarak değil, yavaş yavaş psikolojik olarak tüketir.
Ve kişi ne zaman başladığını bile fark etmeyebilir.
Bir gün dönüp baktığında yalnızca şunu düşünür:
“Ben ne zaman bu kadar değiştim?”
