Kadir Polat Toban
1518 yılının sıcak bir yaz günüydü. Strasbourg sokaklarında sıradan bir hayat akıp giderken, Frau Troffea isimli bir kadın evinden çıktı ve dans etmeye başladı. Ancak bu, neşeli bir kutlama ne de müzik eşliğinde yapılan sıradan bir dans gösterisiydi.
Kadın durmuyordu.
Saatler geçti, ayakları kanayana kadar dans etti. Yoruldu, sendeledi ama yeniden ayağa kalktı. Onu izleyen insanlar bunun geçici bir delilik olduğunu düşündü. Fakat çok geçmeden korkunç bir şey yaşanmaya başladı: Başka insanlar da hiçbir neden yokken dans etmeye başladı.
Üstelik onlar da duramıyordu.
Strasbourg, tarihin en tuhaf ve ürpertici olaylarından biriyle karşı karşıyaydı: Dans Eden Veba.
1518 Yılında Neler Yaşandı? Dans Salgını Nasıl Başladı?
Olaylar kısa sürede kontrolden çıktı. Strasbourg'un dar sokaklarında, meydanlarında ve evlerinin önünde insanlar kendilerini durduramadıkları bir dansın içinde buldu.
Tarihî kayıtlara göre salgın sırasında yaklaşık 400 kişinin dans krizlerine yakalandığı tahmin ediliyor. İnsanlar saatlerce, hatta günlerce dans ediyor; bitkin düşüyor, yere yığılıyor ve yeniden ayağa kalkarak hareket etmeye devam ediyordu.
En korkunç tarafıysa dans eden insanların bunu isteyerek yapmamasıydı.
Dönemin yöneticileri başlangıçta dans etmenin insanları iyileştireceğine inanmış gibi davranarak müzisyenler tuttu ve dans edilebilecek alanlar hazırladı. Ancak bu karar felaketi durdurmak yerine daha da büyüttü.
Şehir artık müzik sesleriyle değil, çaresiz insanların çığlıklarıyla anılıyordu.
Dans Eden Veba Neden Ortaya Çıktı? Bilim İnsanları Ne Diyor?
Aradan yüzyıllar geçmesine rağmen Dans Eden Veba'nın kesin nedeni hâlâ bilinmiyor.
Olayı açıklamak için ortaya atılan en dikkat çekici teoriler şunlar:
1. Toplu psikojenik hastalık teorisi
En güçlü açıklamalardan biri, aşırı stres, korku, açlık ve psikolojik baskının insanlarda toplu bir fiziksel tepkiye neden olmasıdır. Orta Çağ'da yaşayan insanların salgın hastalıklar, kıtlık ve ölüm korkusuyla mücadele etmesi bu teoriyi destekleyen unsurlar arasında gösterilir.
2. Zehirli mantar teorisi
Bazı araştırmacılar, çavdar gibi tahıllarda yetişebilen ve zehirli maddeler içeren ergot mantarının bu olayda etkili olabileceğini öne sürdü. Bu mantar halüsinasyonlara ve kasılmalara neden olabilir. Ancak yüzlerce insanın haftalarca dans etmesini açıklamakta yetersiz kalır.
3. Dinsel korku ve lanet inancı
O dönemde insanlar, dans krizlerini Aziz Vitus'un lanetiyle ilişkilendiriyordu. Aziz Vitus'un gazabına uğradığına inanan kişiler, kontrol edemedikleri hareketlerin doğaüstü bir ceza olduğundan korkuyordu.
Belki de en ürpertici gerçek şuydu: İnsanlar neden dans ettiklerini bilmiyor, durmak istediklerinde bile bedenlerine söz geçiremiyordu.
Dans Eden Veba İnsanları Gerçekten Öldürdü mü?
Dans salgınının en karanlık kısmı, insanların fiziksel olarak tükenmesiydi.
Saatlerce süren kontrolsüz hareketler; susuzluk, aşırı yorgunluk, yaralanmalar ve kalp-damar sistemi üzerindeki yük nedeniyle ciddi sağlık sorunlarına yol açabilecek durumdaydı.
Bazı tarihî anlatılarda dans eden insanların hayatını kaybettiği aktarılır. Ancak kaç kişinin öldüğünü gösteren güvenilir ve kesin bir sayı bulunmuyor.
Dolayısıyla internette sıkça karşılaşılan yüzlerce ölüm iddiasını doğrulanmış tarihî gerçek olarak kabul etmek doğru değil.
Dans Eden Veba Nasıl ve Ne Zaman Sona Erdi?
Haftalar boyunca devam eden bu tuhaf olay sonunda yetkililerin müdahalesiyle kontrol altına alınmaya çalışıldı.
Dans eden insanlar şehir dışındaki bir dinî mekâna götürüldü. Dönemin inançlarına göre Aziz Vitus'un lanetinden kurtulmaları için dualar ve dinî ritüeller gerçekleştirildi.
Zamanla dans krizleri azaldı ve şehir eski düzenine dönmeye başladı.
Fakat geriye cevaplanmamış bir soru kaldı:
Bir insan, kendi iradesi dışında dans etmeye nasıl başlar? Üstelik bu hareketi neden durduramaz?
Tarihin En Korkunç Gizemlerinden Biri: Dans Eden Veba
1518 yılında Strasbourg sokaklarında yaşananlar, yalnızca bir salgın hikâyesi değildi. İnsan bedeninin, zihninin ve korkularının ne kadar karmaşık olabileceğini gösteren tarihî bir gizemdi.
Bugün bile Dans Eden Veba, bilim insanlarının ve tarihçilerin ilgisini çekmeye devam ediyor.
Belki de bu olayın en korkunç yanı, insanların dans etmesi değildi.
En korkunç olan, durmak istemelerine rağmen duramamalarıydı.
Ve düşünün…
Bir sabah uyandığınızda, bedeninizin artık size ait olmadığını fark ediyorsunuz. Ayaklarınız hareket ediyor, dizleriniz titriyor, nefesiniz kesiliyor. Etrafınızdaki insanlar da aynı durumda.
Müzik susuyor ama dans devam ediyor.
Çünkü 1518 Strasbourg'unda yaşanan bu kabusun en büyük gizemi, o insanların neden dans etmeye başladığı kadar, neden duramadıklarıydı.
