Şevket Yusuf Tekindor
Türkiye Müteahhitler Birliği’nin 2026 üçüncü çeyrek raporuna göre, yurt içinde yüksek finansman ve işçilik maliyetleri ile zayıf konut talebi sektörü baskılıyor. Yurt dışı müteahhitlik faaliyetlerinde ise küresel finansman koşulları ve jeopolitik belirsizlikler yeni proje üstlenimlerini sınırlıyor.
İnşaat sektörü ikinci çeyrekte daraldı
TMB’nin “Küresel Ekonominin Yeni Fay Hatları” başlıklı raporu, yurt içindeki ekonomik gelişmeleri, inşaat göstergelerini ve yurt dışı müteahhitlik performansını değerlendiriyor. Ekonominin 200’ün üzerinde alt sektörüne talep ve istihdam sağlayan inşaat sektöründe, son yıllardaki büyüme eğiliminin 2026’nın ikinci çeyreğinde kesintiye uğradığı belirtiliyor.
Bu dönemde Türkiye ekonomisi yüzde 2,3 büyürken inşaat sektörü yüzde 1,9 daraldı. Raporda yüksek finansman maliyetleri, sıkı kredi koşulları ve özel sektör yatırımlarındaki temkinli tutum daralmada etkili unsurlar arasında gösterildi. Deprem bölgesindeki yeniden inşa çalışmaları ve kamu yatırımları sektöre destek sağlarken, konut talebindeki zayıflık büyümeyi sınırladı.
Zincirlenmiş hacim endeksine göre ikinci çeyrekte toplam sabit sermaye yatırımları yüzde 0,6 artarken inşaat yatırımları yüzde 0,9 azaldı. İnşaat sektörünün toplam istihdamdaki payı yüzde 6,8 olarak kaydedildi.
Maliyet artışları kârlılık üzerindeki baskıyı sürdürüyor
TÜİK’in Ağustos 2026 verilerine göre İnşaat Maliyet Endeksi aylık yüzde 2,04, yıllık yüzde 29,59 yükseldi. Malzeme maliyetleri aylık yüzde 2,73 ve yıllık yüzde 28,72 artarken, işçilik maliyetlerindeki artış sırasıyla yüzde 0,82 ve yüzde 31,20 oldu. Bina inşaatı maliyet endeksi yıllık yüzde 28,94, bina dışı yapılar için inşaat maliyet endeksi yüzde 31,68 artış gösterdi.
Aylık maliyet artışında malzemeler öne çıkarken, işçilik giderlerinin yıllık yüksek seyri kârlılık üzerindeki baskıyı korudu. Raporda, finansman giderleriyle birlikte yükselen maliyetlerin yeni yatırım ve proje kararlarında temkinli tutumu güçlendirdiği belirtildi.
Üretim artarken ciro aylık bazda geriledi
TÜİK verilerinde inşaat sektörü ciro endeksi Ağustos ayında yıllık yüzde 19,2 artarken aylık yüzde 3,7 düştü. Sanayi, inşaat, ticaret ve hizmet sektörlerinin toplam ciro endeksi ise yıllık yüzde 31,8, aylık yüzde 3 yükseldi.
İnşaat üretim endeksi aynı ay yıllık yüzde 2,3, aylık yüzde 4 arttı. Bina inşaatı üretimi yıllık yüzde 0,9 azalırken bina dışı yapıların üretimi yüzde 21,8, özel inşaat faaliyetleri yüzde 0,1 yükseldi. Rapora göre üretimdeki aylık artışa karşın cironun gerilemesi, gelir ve üretim göstergelerinin aynı yönde ilerlemediğine işaret etti.
Güven endeksi eşik değerin altında kaldı
İnşaat Güven Endeksi Eylül ayında önceki aya göre yüzde 0,2 düşerek 83,0 seviyesine indi. Endeksin 100’lük eşik değerin altında kalması, mevcut faaliyetler ve gelecek döneme yönelik beklentilerdeki olumsuz görünümün sürdüğünü gösterdi. Kayıtlı siparişlerin mevcut düzeyi yüzde 1,9 artışla 80,4’e çıkarken, gelecek üç ayda toplam çalışan sayısına ilişkin beklenti yüzde 2,1 gerileyerek 85,5 oldu.
Türkiye İMSAD’ın İnşaat Malzemesi Sanayi Bileşik Endeksi de Ağustos’ta 1,1 puan düşüşle 72,0 seviyesine geriledi. Faaliyet, güven ve beklenti alt endekslerinin tamamındaki düşüş, ihtiyatlı görünümün inşaat malzemesi sanayisinde de hissedildiğini ortaya koydu.
Konut satışlarındaki düşüşte ikinci el etkisi
Türkiye genelinde konut satışları Eylül ayında yıllık yüzde 9,3 azalarak 142 bin 390 oldu. İlk el satışlar yüzde 3,9 artışla 51 bin 519’a yükselirken, ikinci el satışlar yüzde 15,3 düşüşle 90 bin 871’e indi. Toplam satışlarda ilk el konutların payı yüzde 36,2, ikinci el konutların payı yüzde 63,8 olarak gerçekleşti.
Ocak-Eylül döneminde toplam satışlar yüzde 7,2 azalarak 1 milyon 92 bin 919’a geriledi. Bu dönemde ilk el satışlardaki düşüş yüzde 0,6, ikinci el satışlardaki düşüş yüzde 10 oldu. Raporda, yıllık gerilemede ikinci el segmentinin belirleyici olduğu kaydedildi.
İpotekli satışların toplam içindeki payı sınırlı
Eylül ayında ipotekli konut satışları yıllık yüzde 5,1 artışla 23 bin 397’ye ulaştı. Diğer satışlar ise yüzde 11,6 düşerek 118 bin 993 olarak kaydedildi; ipotekli satışların toplam içindeki payı yüzde 16,4’te kaldı.
Yılın ilk dokuz ayında ipotekli satışlar yüzde 24,7 artarak 212 bin 210’a çıkarken diğer satışlar yüzde 12,5 geriledi. Raporda, ipotekli satışlardaki artışın krediyle konut talebinde hareketlenmeye işaret ettiği, ancak toplam içindeki payının düşük kalmasının finansman zorluklarının sürdüğünü gösterdiği belirtildi. Yüksek konut fiyatları ve hanehalkının satın alma gücü üzerindeki baskıların da talebi sınırladığı ifade edildi.
Konut fiyatları reel olarak düşmeye devam etti
TCMB Konut Fiyat Endeksi Eylül ayında bir önceki aya göre yüzde 1,2 artarak 239,4’e yükseldi. Endeks yıllık bazda nominal yüzde 22,3 artarken reel olarak yüzde 5,7 geriledi.
Aylık fiyat artışı İstanbul’da yüzde 2,0, Ankara’da yüzde 0,1 ve İzmir’de yüzde 1,0 oldu. Yıllık artış oranları İstanbul’da yüzde 26,8, Ankara’da yüzde 22,0, İzmir’de ise yüzde 21,0 olarak açıklandı.
Ruhsat artışı tamamlanan yapılara aynı oranda yansımadı
2026’nın ilk çeyreğinde yapı ruhsatı verilen bina sayısı yıllık yüzde 19,6, daire sayısı yüzde 37,0, toplam yüzölçümü yüzde 26,1 arttı. Yapı kullanma izin belgesi verilen bina sayısındaki artış yüzde 4,8’de kalırken daire sayısı yüzde 10,1, toplam yüzölçümü yüzde 3,5 yükseldi.
Raporda, ruhsat göstergelerindeki çift haneli artışların yeni yapı üretimine yönelik faaliyetlerde genişlemeye işaret ettiği; ancak kullanma izinlerindeki daha sınırlı yükselişin bu hareketliliğin tamamlanan yapılara aynı ölçüde yansımadığını gösterdiği belirtildi.
Yurt dışı projelerde ivme kaybı sürüyor
Yurt dışı müteahhitlik hizmetleri, yılın ilk dokuz ayında 4,9 milyar ABD doları değerinde 97 proje üstlendi. TMB, küresel finansman koşulları ve jeopolitik gelişmelerin etkisiyle faaliyetlerin zayıf seyrini sürdürdüğünü bildirdi. Yurt dışında iş üstlenilen ülke sayısı Kanada’nın eklenmesiyle 139’a çıktı.
İlk üç çeyrekte en fazla proje üstlenilen ülke 1,1 milyar ABD dolarıyla Suudi Arabistan oldu. Romanya 670 milyon ABD dolarıyla ikinci, Libya 635,8 milyon ABD dolarıyla üçüncü sırada yer aldı. Raporda, özellikle Orta Doğu’daki belirsizliklerin yatırım kararları ve proje finansmanı üzerinde baskı oluşturduğu, buna rağmen Türk inşaat sektörünün uluslararası pazarlardaki güçlü konumunu koruduğu vurgulandı.
Engineering News-Record (ENR) dergisinin 2026 “Dünyanın En Büyük 250 Uluslararası Müteahhidi” listesinde Türkiye, 49 firmayla Çin’in ardından ikinci sıradaki yerini korudu.
