NeyinNesi
Çorum’daki Hattuşa Ören Yeri’nde bulunan yaklaşık 3 bin 200 yıllık çivi yazılı tablet parçasının, Hitit Kralı III. Hattuşili ile Mısır Firavunu II. Ramses arasında imzalanan Kadeş Barış Antlaşması’nın Akadça nüshalarından birine ait olduğu belirlendi. Tablet, iki ülke arasında kaçan kişilerin iadesine ilişkin hükümler içeriyor.
Büyükkale’deki kazılarda ortaya çıktı
Tablet parçası, Hattuşa’nın kraliyet kalesi olarak bilinen Büyükkale’de, E Yapısı yakınlarındaki kazılarda gün yüzüne çıkarıldı. Parçanın yalnızca bir yüzü korunabildi. Araştırmacılar, üzerindeki yazıları yaklaşık bir yıl süren incelemenin ardından buluntunun antlaşmaya ait olduğunu saptadı.
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy keşfi 21 Eylül Dünya Barış Günü’nde duyurdu. Bakanlığın bilgilerine göre okunabilen satırlar, antlaşmanın 12 ile 20. maddelerinde ele alınan konularla örtüşüyor. Ancak tablet eksik olduğu için metnin bütünü okunamıyor; yeni parçanın akademik transkripsiyonu ve çevirisi de henüz yayımlanmadı.
Kaçan kişilerin iadesiyle ilgili hükümler
Korunan metinde, Mısır’dan Hitit ülkesine ya da Hitit ülkesinden Mısır’a kaçan kişilerin iadesi ve bu kişilerin evlerinin yıkılmamasıyla ilgili ifadeler bulunuyor. Antlaşmanın daha önce bilinen nüshaları, bu hükümlerin bağlamını anlamaya yardımcı oldu.
Bu düzenlemeleri günümüzdeki anlamıyla mülteci hukuku veya sığınma hakkı olarak nitelendirmek doğru değil. Hükümler, iki hükümdar arasında kaçakların iadesine ilişkin karşılıklı diplomatik yükümlülükleri belirliyordu.
Kadeş Savaşı’ndan yaklaşık 15 yıl sonra imzalandı
Kadeş Antlaşması, Mısır ile Hitit İmparatorluğu’nun Doğu Akdeniz ve özellikle bugünkü Suriye topraklarındaki nüfuz mücadelesinin ardından yapıldı. MÖ 1274 dolaylarında, II. Ramses’in Mısır ordusu ile Hitit Kralı II. Muvatalli’nin güçleri Kadeş yakınlarında karşı karşıya geldi. Antik dünyanın en bilinen savaşlarından biri sayılan çatışmada taraflardan hiçbiri kesin üstünlük sağlayamadı; bölgedeki güç mücadelesi sonrasında da sürdü.
Yaklaşık 15 yıl sonra II. Ramses ile II. Muvatalli’nin halefi III. Hattuşili arasında resmi bir barış antlaşması imzalandı. Yaklaşık MÖ 1259’a tarihlenen metin; barışçıl ilişkiler kurulmasını, tarafların birbirine yardım etmesini ve kaçan kişilerin iadesi gibi konularda karşılıklı yükümlülükler üstlenmesini öngörüyordu.
Gümüş orijinaller günümüze ulaşmadı
Antlaşmanın diplomatik orijinallerinin gümüş tabletler üzerine yazıldığı biliniyor, ancak bu tabletler günümüze ulaşmadı. Metin, Mısır ve Hitit kayıtlarında farklı biçimlerde korundu: Mısır versiyonu tapınak duvarlarına hiyerogliflerle işlendi; Hitit arşivlerinde ise dönemin uluslararası diplomasi dili Akadça ile yazılmış kil tablet nüshaları bulundu.
Antlaşmaya ait ilk kil tablet parçaları, Hattuşa’da 1906-1912 yılları arasındaki kazılarda ortaya çıkarıldı. Bugün parçalar İstanbul Arkeoloji Müzeleri ve Ankara Anadolu Medeniyetleri Müzesi’nin yanı sıra Berlin’deki Vorderasiatisches Museum ve St. Petersburg’daki Ermitaj Müzesi gibi koleksiyonlarda bulunuyor. Antlaşmanın bir kopyası da uluslararası diplomasinin tarihsel sembollerinden biri olarak New York’taki Birleşmiş Milletler Genel Merkezi’nde sergileniyor.
