Kadir Polat Toban
Guatemala’daki bir müze koleksiyonunda bulunan jadeit kakmalı azı dişi, eski Mayaların dişçilik uygulamalarına yeni bir boyut kazandırdı. Araştırmacılar, dişteki işlemin kişi hayattayken yapıldığını belirledi; bu, Maya toplumunda arka azı dişinin çiğneme yüzeyine yerleştirilmiş kakma için kayda geçen ilk örnek.
İşlem diş canlıyken yapılmış
Journal of Archaeological Science: Reports’ta yayımlanan araştırma, Popol Vuh Müzesi’nin Kolomb öncesi osteolojik koleksiyonundaki alt birinci daimi azı dişini inceliyor. Diş, Francisco Marroquín Üniversitesi bünyesindeki müzede bulunuyor.
Uzmanlar, dört ana tüberkülün birleştiği bölgede düzgün biçimli bir oyuk ve onu sabitleyen bir malzeme içinde jadeit parçası tespit etti. Araştırmanın ortak yazarı, Yucatán Özerk Üniversitesi’nden diş antropoloğu Elma Vega-Lizama, National Geographic’e oyuğun kusursuz olduğunu ve işlemin temiz, iyi uygulanmış göründüğünü söyledi.
Eski Mayalara ilişkin bilinen diş modifikasyonları çoğunlukla kesici ve köpek dişleri gibi ön dişlerde görülüyor; bunların genellikle estetik veya toplumsal kimlikle bağlantılı olduğu düşünülüyor. Bu bulgudaki kakmanın arka azı dişinde yer alması, uygulamanın yalnızca süsleme amacı taşıdığı yorumunu zayıflatıyor.
Müdahalenin kişinin ölümünden önce mi sonra mı gerçekleştiğini değerlendirmek için konik ışınlı bilgisayarlı tomografi kullanıldı. Görüntülerde pulpa odasında yaygın distrofi tipi kalsifikasyon görüldü. Araştırmacılara göre bu biyolojik tepki, kakma yerleştirildiği sırada dişin canlı olduğuna işaret ediyor. Pulpa odasının korunmuş olması ve dişin genç yetişkin bir bireyle uyumlu özellikler taşıması da incelemede kaydedildi.
Kakmanın amacı belirsiz
Çalışmanın yazarları, vakayı eski Mayalarda arka dişin oklüzal, yani çiğneme yüzeyine yapılmış kakma için literatürdeki ilk belgelenmiş örnek olarak tanımlıyor. Bulgular, Maya diş uygulamalarının çeşitliliğine ilişkin bilinenleri genişletiyor.
İşlemin neden yapıldığı ise henüz kesinleşmiş değil. Francisco Marroquín Üniversitesi, Yucatán Özerk Üniversitesi ve Popol Vuh Müzesi’nden araştırmacılar, kakmanın tedavi edici ya da en azından ağrıyı hafifletici bir işlevi olmuş olabileceğini değerlendiriyor. Bununla birlikte, sıra dışı ve sembolik bir uygulama olma ihtimalini de dışlamıyorlar. Makalede, kakmanın çürük bir lezyonu doldurmak için kullanıldığının kesin biçimde kanıtlanamadığı belirtiliyor.
Mesoamerika toplumlarında çürük ve apse vakaları yaygın olsa da bu rahatsızlıkları gidermeye yönelik müdahalelere dair kanıtlar sınırlı. Araştırmacılar, eski Mayaların delme tekniklerinde önemli deneyime sahip olduğunu; çalışmadaki verilere göre delme işlemlerinin yüzde 4’ünden azının pulpa odasına kadar ulaştığını hatırlatıyor.
Yazarlar, dişin Maya diş arkeolojisinde istisnai bir örnek olduğunu ve eski Mesoamerika’daki alışılmadık diş müdahalelerinin daha fazla araştırılması gerektiğini vurguluyor.
